İnsan zamanın geçtiğini çoğu zaman fark etmez. Günler birbirini takip eder. Sabah uyanır, işine gider, sorumluluklarını yerine getirir. Yapması gerekenlerle uğraşırken bir gün daha sona erer. Sonra bir gün daha. Hayat bütün bu sıradanlıkların içinde devam eder.
Ama bazen küçük bir şey, geçen zamanı bir anda görünür hâle getirir.
Eski bir fotoğrafa bakarız. Yıllardır dinlemediğimiz bir şarkıyı duyarız. Uzun zamandır görmediğimiz biriyle karşılaşırız. Bir zamanlar yaşadığımız bir sokağa yeniden gideriz.
Ve bir an dururuz.
O günler ne kadar uzakta kalmış.
Oysa yaşarken zamanın bu kadar hızlı geçtiğini düşünmemişizdir.
Fotoğraftaki insanlara bakarız. Bazıları artık hayatımızda değildir. Bazılarıyla ilişkimiz değişmiştir. Bazılarıyla hâlâ görüşürüz ama eskisi gibi değilizdir.
Sonra fotoğraftaki kendimize bakarız.
Yüzümüz farklıdır. Bakışlarımız farklıdır. Belki o günlerde önem verdiğimiz şeyleri artık aynı ölçüde önemsemiyoruzdur.
Kimi zaman da tam tersi olur. Yıllar geçmesine rağmen bazı düşüncelerimizin, korkularımızın ya da beklentilerimizin hâlâ bizimle olduğunu fark ederiz.
İşte böyle anlarda zamanın yalnızca takvimde ilerleyen günlerden oluşmadığını anlarız.
Zaman geçerken yalnızca yaşımız büyümez. Düşüncelerimiz, ilişkilerimiz, beklentilerimiz ve kendimizle kurduğumuz ilişki de değişir.
Bazı değişimleri isteyerek yaşarız. Bazıları ise bizim isteğimiz dışında gerçekleşir.
Bazılarını hemen fark ederiz.
Bazılarını anlamamız yıllar sürer.
Ve belki de insanın hayatına dönüp baktığında gördüğü şey, geçen yıllardan çok, o yılların kendisinde bıraktığı izlerdir.
Zamanın Geçtiğini Ne Zaman Anlarız?
Zamanın ilginç bir özelliği vardır.
Onu ölçebiliriz ama nasıl yaşadığımızı yalnızca saatlerle ve takvimlerle açıklayamayız.
Bazen bir saat geçmek bilmez. Beklediğimiz bir haberin gelmesini isteriz. Sürekli saate bakarız. Dakikalar uzadıkça uzar.
Bazen de yıllar çok kısa gelmeye başlar.
Çocukluğumuzun üzerinden ne kadar zaman geçtiğini düşünürüz. Okul yıllarımızı hatırlarız. Hayatımızda önemli olan insanları, yaşadığımız olayları gözümüzün önüne getiririz.
Sanki hepsi daha dün yaşanmış gibidir.
Oysa aradan uzun yıllar geçmiştir.
Demek ki zamanın ölçülmesiyle yaşanması aynı şey değildir.
Bir gün herkes için yirmi dört saattir. Ama o günün insanın hayatındaki yeri, yaşadıklarına göre değişir.
Sıradan bir günün ayrıntılarını birkaç hafta sonra hatırlamayabiliriz. Fakat yıllar önce yaşadığımız kısa bir konuşmayı bütün ayrıntılarıyla anımsayabiliriz.
Birinin söylediği bir cümle.
Aldığımız bir haber.
Verdiğimiz bir karar.
Yaşadığımız bir hayal kırıklığı.
Bazen birkaç dakikalık bir olay, hayatımızın uzun bir döneminden daha derin iz bırakabilir.
Bu yüzden hayatımıza yalnızca kaç yıl yaşadığımız üzerinden bakmak eksik kalabilir.
O yılların içinde neler yaşadık?
Neleri öğrendik?
Kimlerle karşılaştık?
Hangi kararları verdik?
Nelerden vazgeçtik?
Ve bütün bunlar bizi nasıl değiştirdi?
Belki de geçen zamanı anlamak için yalnızca takvime değil, kendimize de bakmamız gerekiyor.
Çünkü zamanın izleri bazen yüzümüzde değil, dünyayı değerlendirme biçimimizde belirir.
Hatırladığımız Geçmiş Gerçekten Yaşadığımız Geçmiş mi?
İnsan geçmişini hatırladığında onu olduğu gibi yeniden yaşadığını düşünebilir.
Oysa hafızamız geçmişte yaşadığımız her şeyi eksiksiz biçimde saklayan bir kayıt cihazı değildir.
Bazı olayları daha açık hatırlarız. Bazılarının ayrıntılarını unuturuz. Bazen olayın kendisinden çok, o olay sırasında hissettiklerimiz aklımızda kalır.
Üstelik geçmişe bugünkü düşüncelerimizle bakarız.
Yıllar önce bizi çok üzen bir olay, bugün aynı anlamı taşımayabilir.
O gün büyük bir başarısızlık olarak gördüğümüz bir deneyimi, bugün bize önemli şeyler öğreten bir olay olarak değerlendirebiliriz.
Ya da geçmişte önemsemediğimiz bir davranışın, yıllar sonra hayatımızda ne kadar etkili olduğunu fark edebiliriz.
Burada üzerinde düşünülmesi gereken bir durum var.
Geçmiş değişmiyorsa, geçmişe ilişkin düşüncelerimiz nasıl değişebiliyor?
Çünkü bir olayın yaşanmış olmasıyla o olaya verdiğimiz anlam aynı şey değildir.
Örneğin gençliğinde istediği bir bölüme yerleşemeyen bir insan düşünelim.
O dönemde büyük bir hayal kırıklığı yaşamış olabilir. Kendini başarısız hissetmiş, hayatının yanlış bir yöne gittiğini düşünmüş olabilir.
Yıllar sonra başka bir meslekte çalışmaya başlamış, farklı insanlarla tanışmış ve yeni deneyimler kazanmış olsun.
Bugün geçmişe baktığında aynı olayı başka türlü değerlendirebilir.
Belki o başarısızlık nedeniyle hiç düşünmediği bir alana yönelmiştir.
Belki de istediği mesleği yapamadığı için hâlâ üzüntü duyuyordur.
İki durum da mümkündür.
Önemli olan geçmişteki her olaya mutlaka olumlu bir anlam bulmak değildir.
Bazen yaşadığımız olay gerçekten kötü bir deneyimdir. Bazen önemli fırsatları kaçırmışızdır. Bazen de verdiğimiz kararların sonuçlarıyla uzun yıllar yaşamak zorunda kalmışızdır.
Ama olayları bugünkü bilgilerimiz ve deneyimlerimizle yeniden değerlendirebiliriz.
Bu, geçmişi değiştirmek değildir.
Geçmişin bugünkü hayatımızdaki yerini yeniden anlamaktır.
Ve belki de insanın olgunlaşmasının bir yönü burada ortaya çıkar.
Daha önce yalnızca kendi açısından değerlendirdiği bir olaya, zamanla başka insanların açısından da bakabilmeye başlar.
Bir zamanlar haksızlığa uğradığını düşündüğü bir durumda kendi hatalarını da görebilir.
Ya da yıllarca kendisini suçladığı bir olayda, aslında kontrol edemediği koşulların da etkili olduğunu fark edebilir.
Bazen zamanın bıraktığı en önemli iz, geçmişe ilişkin düşüncelerimizin değişmesidir.
Hayatımızdan Geçen İnsanlar
Geçen zamanı en açık biçimde hissettiğimiz alanlardan biri ilişkilerimizdir.
Hayatımız boyunca pek çok insanla karşılaşırız.
Bazılarıyla kısa süreli ilişkiler kurarız. Bazıları uzun yıllar hayatımızda kalır. Bazılarını çok severiz. Bazılarıyla anlaşamayız. Kimileriyle yollarımız kendiliğinden ayrılır.
Bir zamanlar hayatımızın merkezinde olan bir insan, yıllar sonra yalnızca bir anının içinde kalabilir.
Bu durum bazen üzücüdür.
Çünkü insan sevdiği şeylerin devam etmesini ister.
Güzel bir arkadaşlığın, değer verdiği bir ilişkinin ya da birlikte kurduğu hayallerin hiç değişmemesini bekleyebilir.
Ama insanlar değişir.
İhtiyaçları değişir.
Öncelikleri farklılaşır.
Hayatları başka yönlere ilerler.
Bazen ilişkiler bu değişime uyum sağlar. Bazen de iki insan arasındaki mesafe giderek büyür.
Burada kendimize sormamız gereken bir soru var.
Bir ilişkinin sona ermesi, o ilişkinin değersiz olduğu anlamına mı gelir?
Sanırım her zaman değil.
Bazı insanlar hayatımızda kısa süre bulunmalarına rağmen bize önemli şeyler öğretir.
Bazıları sayesinde kendimizde daha önce fark etmediğimiz özellikleri görürüz.
Bazılarının davranışları, nasıl bir insan olmak istemediğimizi anlamamıza yardımcı olur.
Bazılarıyla güzel zamanlar geçiririz ama ilişkimiz devam etmez.
Bu durum yaşananların hiç olmamış sayılmasını gerektirmez.
Elbette bütün ilişkileri böyle değerlendirmek kolay değildir.
Kırgınlıklar, hayal kırıklıkları ve bazen telafi edilmesi mümkün olmayan zararlar vardır.
Bir insanın hayatımızda iz bırakmış olması, o izin mutlaka güzel olduğu anlamına gelmez.
Ama geçmişteki ilişkilerimize baktığımızda yalnızca kimlerin hayatımızda kaldığını değil, kimlerin bizi nasıl etkilediğini de görebiliriz.
Bazen bir insan hayatımızdan çıkar ama onunla öğrendiğimiz bir şey bizimle yaşamaya devam eder.
Bazen yıllar önce yapılan bir iyiliği hâlâ hatırlarız.
Bazen söylenen kırıcı bir sözün etkisini uzun süre taşırız.
Ve bazen de geçmişte bize çok önemli görünen bir anlaşmazlığın bugün hiçbir anlamı kalmadığını fark ederiz.
İlişkilerin zaman içindeki değişimi bize yalnızca başkaları hakkında değil, kendimiz hakkında da bilgi verir.
Kimlere neden yakınlık duyduğumuzu, hangi davranışlara artık izin vermediğimizi, ilişkilerimizden ne beklediğimizi daha iyi anlayabiliriz.
Belki de zamanın insan ilişkilerinde bıraktığı izlerden biri, kimin hayatımızda kaldığından çok, ilişkilerden ne öğrendiğimizdir.
Keşke Dediğimiz Zamanlar
Geçmişe dönüp baktığımızda yalnızca güzel anılarla karşılaşmayız.
Pişmanlıklarımız da vardır.
Söylemediğimiz sözler.
Kaçırdığımız fırsatlar.
Verdiğimiz yanlış kararlar.
Gereğinden fazla uzattığımız ilişkiler.
Başlamaya cesaret edemediğimiz işler.
Bazen de yapmamız gereken bir şeyi sürekli ertelemiş olmamız.
İnsan geçmişini düşündüğünde kendisine şu soruyu sorabilir:
"Acaba başka türlü davransaydım hayatım nasıl olurdu?"
Bu soru bazen yararlıdır. Çünkü yaptığımız seçimlerin sonuçlarını değerlendirmemize yardımcı olabilir.
Ama bazen cevabını hiçbir zaman bilemeyeceğimiz ihtimallerin içinde kaybolmamıza neden olur.
Bir karar verdiğimizde yalnızca o kararın sonuçlarını yaşarız.
Seçmediğimiz yolun bizi nereye götüreceğini ise kesin olarak bilemeyiz.
Ama geçmişe baktığımızda bazen seçmediğimiz yolu daha güzel hayal ederiz.
Başka bir şehirde yaşasaydım daha mutlu olabilirdim.
O işten ayrılmasaydım daha başarılı olabilirdim.
O insanla ilişkimi sürdürseydim her şey farklı olabilirdi.
Belki.
Ama tam tersi de olabilirdi.
Çünkü yaşamadığımız bir hayatın yalnızca iyi ihtimallerini düşünmek, gerçekçi bir karşılaştırma değildir.
Her seçimin bazı kazanımları ve bazı kayıpları olabilir.
Bu nedenle pişmanlıklarımızı değerlendirirken yalnızca geçmişte başka ne yapabileceğimizi değil, o gün hangi koşullarda karar verdiğimizi de düşünmemiz gerekiyor.
O zaman ne biliyorduk?
Nelerden korkuyorduk?
Hangi sorumluluklarımız vardı?
Hangi seçenekler gerçekten mümkündü?
Bugünkü bilgimizle geçmişteki kendimizi yargılamak kolaydır.
Çünkü artık sonuçları biliyoruz.
Ama o gün bütün sonuçlar henüz belirsizdi.
Bu, geçmişteki bütün kararlarımızı haklı çıkarmaz.
Gerçekten yanlış davranmış olabiliriz. Birilerini kırmış, bazı fırsatları kendi hatalarımız nedeniyle kaçırmış olabiliriz.
Böyle durumlarda sorumluluğumuzu kabul etmek önemlidir.
Fakat sorumluluk almakla kendimizi hayat boyu cezalandırmak aynı şey değildir.
Pişmanlığın bir anlamı varsa, belki de bu anlam geçmişteki hatamızdan bugüne bir şey taşıyabilmemizdir.
Daha dikkatli olmak.
Daha açık konuşmak.
Daha iyi dinlemek.
Bir karar vermeden önce sonuçlarını düşünmek.
Ya da bazen korkularımız nedeniyle sürekli ertelediğimiz bir konuda harekete geçmek.
Çünkü geçmişi değiştiremeyiz.
Ama geçmişten öğrendiklerimizle bugünkü davranışlarımızı değiştirebiliriz.
Pişmanlık bize bir şey öğretebilir. Ama hayatımızı yalnızca pişmanlıklarımız üzerinden değerlendirdiğimizde, bugün sahip olduğumuz imkânları göremeyebiliriz.
Geçmişteki Kendimize Bugünden Bakmak
Eski bir fotoğrafımıza baktığımızda yalnızca dış görünüşümüzdeki değişimi fark etmeyiz.
Bazen o fotoğrafın çekildiği dönemde nasıl düşündüğümüzü de hatırlarız.
O günlerde neleri önemsiyorduk?
Nelerden korkuyorduk?
Hangi hayalleri kuruyorduk?
Kimlerin düşüncelerini çok fazla önemsiyorduk?
Bugün yaşadığımız hayatı o zaman hayal edebilir miydik?
Bu soruların cevapları insanı şaşırtabilir.
Çünkü yıllar içinde yalnızca koşullarımız değil, değer verdiğimiz şeyler de değişebilir.
Gençliğimizde başarıyı belirli bir konuma ulaşmak olarak görmüş olabiliriz.
Yıllar sonra başarılı olmayı sevdiğimiz işi yapmakla, daha özgür yaşayabilmekle ya da kendimize daha fazla zaman ayırabilmekle ilişkilendirebiliriz.
Bir dönem başkalarının bizi nasıl gördüğü çok önemli olabilir.
Zaman içinde kendi düşüncelerimizle daha barışık yaşamayı daha değerli bulabiliriz.
Eskiden kaybetmekten çok korktuğumuz bazı şeylerin, bugün hayatımızda o kadar önemli olmadığını fark edebiliriz.
Ama bütün değişimler kendiliğinden daha iyi bir insan olduğumuz anlamına gelmez.
Zaman geçtikçe daha anlayışlı olabiliriz. Ama daha katı biri hâline de gelebiliriz.
Deneyimlerimiz bize yeni bakış açıları kazandırabilir. Ama bazen geçmişte yaşadığımız hayal kırıklıkları nedeniyle yeni deneyimlerden uzak durmaya da başlayabiliriz.
Daha temkinli davranmayı öğrenebiliriz. Ama temkinli olmayı her şeyden kaçınmanın gerekçesi hâline de getirebiliriz.
Bu yüzden yaş almakla olgunlaşmak arasında her zaman doğrudan bir ilişki kuramayız.
Yılların geçmesi bize deneyim kazandırır.
Ancak deneyimlerden ne öğrendiğimiz de önemlidir.
Aynı hatayı defalarca tekrar eden biri, yıllar geçmesine rağmen davranışını değiştirmeyebilir.
Buna karşılık yaşadığı bir olayı dikkatle değerlendiren başka biri, kısa bir sürede kendisi hakkında önemli şeyler öğrenebilir.
Belki de burada asıl mesele ne kadar zaman geçtiği değil, geçen zamanı nasıl değerlendirdiğimizdir.
Çünkü yaşadığımız her deneyim bizi otomatik olarak geliştirmez.
Bazen o deneyime dönüp bakmamız, nedenlerini ve sonuçlarını anlamaya çalışmamız gerekir.
Zaman Her Şeyi İyileştirir mi?
Zor bir dönemden geçen insanlara sıkça söylenen bir söz vardır:
"Zamanla geçer."
Bazen gerçekten de öyle olur.
Başlangıçta çok yoğun yaşadığımız bir üzüntü, zaman içinde hafifleyebilir.
Bir hayal kırıklığını daha sakin değerlendirmeye başlayabiliriz.
Kaybettiğimiz bir fırsatın ardından yeni seçenekler görebiliriz.
Bizi çok etkileyen bir olay, yıllar sonra hayatımızın daha küçük bir parçası hâline gelebilir.
Ama buradan hareketle zamanın her şeyi iyileştirdiğini söylemek ne kadar doğrudur?
Sanırım bu düşünceyi biraz sorgulamak gerekiyor.
Çünkü bazı insanlar yıllar geçmesine rağmen geçmişte yaşadıkları acıların etkisini taşımaya devam eder.
Bazı kayıpların yeri dolmaz.
Bazı deneyimlerin bıraktığı korkular kendiliğinden ortadan kalkmaz.
Bazı ilişkilerde yaşanan kırgınlıklar, hiç konuşulmadığı ve değerlendirilmediği için yıllar sonra bile devam edebilir.
Demek ki zamanın geçmesi tek başına her sorunu çözmez.
Bazen zaman yalnızca yaşadığımız olayla aramıza mesafe koyar.
Bu mesafe sayesinde daha önce göremediğimiz şeyleri görebiliriz.
Duygularımızın yoğunluğu azaldığında olayları daha farklı değerlendirebiliriz.
Ama bunun gerçekleşmesi için bazen bizim de bir şeyler yapmamız gerekir.
Konuşmak.
Anlamaya çalışmak.
Yardım istemek.
Yeni deneyimlere açık olmak.
Gerektiğinde davranışlarımızı değiştirmek.
Bazen de değiştiremeyeceğimiz şeyleri kabul etmeyi öğrenmek.
Burada kabul etmekle onaylamak arasındaki fark önemlidir.
Geçmişte yaşadığımız bir haksızlığı kabul etmek, o haksızlığı doğru bulmak değildir.
Bir kaybın gerçekleştiğini kabul etmek, artık hiç üzülmemek anlamına gelmez.
Bir ilişkinin bittiğini kabul etmek, yaşananların önemsiz olduğunu düşünmek değildir.
Kabul etmek bazen yalnızca yaşanan gerçeği değiştiremeyeceğimizi görmektir.
Ve hayatımızın geri kalanını bu gerçeğin etrafında nasıl kuracağımızı düşünmeye başlamaktır.
Belki de zamanın iyileştirici tarafı, her şeyi unutturmasında değildir.
Bazı şeyleri unutmadan da yaşamaya devam edebilmeyi öğrenmemize imkân tanımasındadır.
Ertelediklerimizin Bıraktığı İzler
Geçmişe baktığımızda yaptıklarımız kadar yapmadıklarımızın da hayatımızda yer tuttuğunu fark edebiliriz.
Bir şey öğrenmek istemişizdir ama başlamamışızdır.
Bir insanla konuşmayı düşünmüşüzdür ama sürekli ertelemişizdir.
Bir yere gitmek, yeni bir deneyim yaşamak ya da uzun zamandır istediğimiz bir işi yapmak istemişizdir.
Ama hep daha uygun bir zaman beklemişizdir.
Biraz daha hazır olduğumuzda.
Koşullar düzeldiğinde.
Sorumluluklarımız azaldığında.
Daha fazla imkânımız olduğunda.
Elbette insan her istediğini istediği anda gerçekleştiremez. Ekonomik koşullar, ailevi sorumluluklar, sağlık sorunları ve hayatın başka gerçekleri vardır.
Bunları yok sayarak herkese yalnızca cesur olması gerektiğini söylemek kolaycılık olur.
Ama bazen gerçek engellerle kendimizin oluşturduğu gerekçeleri birbirine karıştırabiliriz.
Yıllarca yapmak istediğimiz bir şeyi erteleyebilir, sonra da artık çok geç olduğunu düşünebiliriz.
Peki gerçekten geç mi kalmışızdır?
Bazı şeyler için evet.
Zamanında yapılmayan bazı davranışların telafisi mümkün olmayabilir.
Bir insan artık hayatımızda olmayabilir.
Bir fırsat yeniden karşımıza çıkmayabilir.
Bazı koşullar değişmiş olabilir.
Ama her şey için geç kaldığımızı düşünmek de doğru değildir.
Belki yirmi yaşında başlayabileceğimiz bir şeye elli yaşında başlayabiliriz.
Belki sonuç aynı olmaz.
Belki daha fazla zorlanırız.
Ama bu, başlayamayacağımız anlamına gelmez.
Burada önemli olan geçmişte neden başlamadığımızı sürekli düşünmekten çok, bugün başlayıp başlayamayacağımızı değerlendirmektir.
Çünkü geçen zamanı geri getiremeyiz.
Ama elimizde kalan zamanın tamamını da geçmişte yapmadıklarımız için üzülerek geçirmek zorunda değiliz.
Bazen bir insanın hayatındaki önemli değişim, yıllar önce yapmadığı şeyi bugün yapmaya karar vermesiyle başlar.
Herkesin Zamanı Aynı Şekilde İlerlemez
İnsan kendisini değerlendirirken yaşını da bir ölçü olarak kullanır.
Belirli bir yaşa geldiğinde bazı şeyleri başarmış olması gerektiğini düşünür.
Şu yaşta meslek sahibi olmalıydım.
Bu yaşta daha fazla birikimim olmalıydı.
Artık bazı konuları çözmüş olmam gerekirdi.
Hayatım daha düzenli olmalıydı.
Bu düşünceler bazen insanı harekete geçirir. Ama bazen de kendi hayatını sürekli başkalarının hayatıyla karşılaştırmasına neden olur.
Oysa insanların hayata başladıkları koşullar aynı değildir.
Sahip oldukları imkânlar, aldıkları eğitim, yaşadıkları güçlükler ve üstlendikleri sorumluluklar farklıdır.
Bir insan erken yaşta bazı fırsatlara ulaşabilir.
Bir başkası aynı fırsatlara çok daha sonra sahip olabilir.
Biri gençliğinde kendisini tanıma imkânı bulabilirken bir başkası yıllarca başkalarının ihtiyaçlarıyla ilgilenmek zorunda kalabilir.
Bu nedenle insanların hayatlarını yalnızca yaşlarına ve ulaştıkları sonuçlara bakarak karşılaştırmak her zaman adil değildir.
Üstelik herkesin hedefleri de aynı değildir.
Bir insan için önemli olan ekonomik güvence olabilir.
Bir başkası daha özgür bir yaşam isteyebilir.
Biri ailesiyle geçirdiği zamana önem verirken başka biri üretmeye ve öğrenmeye daha fazla zaman ayırmak isteyebilir.
Bu tercihlerin tek bir doğru sıralaması yoktur.
Ama bazen toplumun beklentilerini kendi beklentilerimiz gibi kabul ederiz.
Belirli bir yaşta belirli şeylere ulaşamadığımızda kendimizi başarısız hissederiz.
Oysa burada sormamız gereken soru yalnızca hangi yaşta neyi başardığımız değildir.
Gerçekten nasıl bir hayat yaşamak istiyoruz?
Bugün sahip olduğumuz imkânlarla bu hayata ne kadar yaklaşabiliriz?
Bence zamanın bıraktığı izleri değerlendirirken kendi hayatımızın koşullarını da dikkate almalıyız.
Çünkü herkes aynı takvimi kullanır.
Ama herkes aynı hayatı yaşamaz.
Zamanın Değerini Kaybedince mi Anlarız?
İnsan sahip olduğu şeylerin değerini bazen onları kaybettikten sonra daha açık görür.
Sağlığımız yerindeyken yapabildiklerimizi sıradan bulabiliriz.
Sevdiğimiz insanlarla geçirdiğimiz zamanı, hep devam edecekmiş gibi düşünebiliriz.
Alıştığımız bir düzenin bizim için ne kadar önemli olduğunu ancak değiştiğinde anlayabiliriz.
Zaman için de benzer bir durum söz konusu olabilir.
Önümüzde uzun yıllar olduğunu düşündüğümüzde bazı şeyleri kolayca erteleyebiliriz.
Nasıl olsa görüşürüz.
Bir ara konuşuruz.
Daha sonra yaparım.
Ama hayatın her zaman bizim planladığımız gibi ilerlemediğini biliyoruz.
Bazen koşullar değişir.
Bazen bir insanla son kez konuştuğumuzu fark etmeyiz.
Bazen de ertelediğimiz bir şeyi yapabilecek imkânımız kalmaz.
Bütün bunlar, hayatı sürekli kaybetme korkusuyla yaşamamız gerektiği anlamına gelmez.
İnsan her anını son anıymış gibi yaşayamaz. Böyle bir beklenti hayatı daha anlamlı kılmak yerine yorucu hâle getirebilir.
Her günü özel geçirmek zorunda değiliz.
Sıradan günlerimiz olacak.
Yorulacağız.
Dinleneceğiz.
Bazen hiçbir şey yapmak istemeyeceğiz.
Bunlar da hayatın bir parçasıdır.
Önemli olan her anı olağanüstü bir deneyime dönüştürmek değildir.
Belki de sıradan olduğunu düşündüğümüz bazı şeylerin değerini, onları kaybetmeden de fark edebilmektir.
Sevdiğimiz biriyle yapılan kısa bir konuşma.
Birlikte içilen bir çay.
Uzun zamandır ertelediğimiz bir ziyareti gerçekleştirmek.
Bir arkadaşımızı arayıp nasıl olduğunu sormak.
Bizi ilgilendiren bir konuda yeni bir şey öğrenmek.
Bazen hayatın değerli tarafları büyük olaylarda değil, tekrar ettiği için sıradanlaştığını düşündüğümüz anlarda bulunur.
Ama alışkanlıklarımız bu anların farkına varmamızı zorlaştırabilir.
Belki de zamanın kıymetini anlamak için sürekli geleceği düşünmek yerine, zaman zaman bugün yaşadıklarımıza da dikkat etmemiz gerekiyor.
Başkalarının Hayatında Bıraktığımız İzler
Zamanın bize neler yaptığını düşünürken başka bir konuyu gözden kaçırabiliriz.
Biz de başkalarının hayatında izler bırakıyoruz.
Bazen söylediğimiz bir sözle.
Bazen gösterdiğimiz bir anlayışla.
Bazen verdiğimiz bir destekle.
Bazen de düşünmeden yaptığımız bir davranışla.
Çoğu zaman bu etkinin farkına bile varmayız.
Yıllar önce bir arkadaşımıza söylediğimiz küçük bir cümle, onun için önemli bir anlam taşımış olabilir.
Bir öğrencinin çabasını fark etmiş olabiliriz.
Zor bir dönemden geçen bir insanı dinlemiş olabiliriz.
Ya da tam tersine, önemsemeden söylediğimiz bir sözle birini kırmış olabiliriz.
Biz o anı unutmuşuzdur.
Ama karşı taraf hatırlamaya devam ediyor olabilir.
Bu durum insanın başkaları üzerindeki etkisini düşünmesi açısından önemlidir.
Çünkü ilişkilerimizde yalnızca kendi duygularımızı ve ihtiyaçlarımızı yaşamıyoruz.
Davranışlarımız başkalarının düşüncelerini ve duygularını da etkileyebiliyor.
Elbette herkesin hayatında nasıl bir iz bıraktığımızı bilemeyiz.
Başka insanların bizim davranışlarımıza hangi anlamları vereceğini bütünüyle kontrol edemeyiz.
Ama bu, davranışlarımızın sonuçlarını düşünmemize engel değildir.
Bir insana nasıl davrandığımız, zor bir durumda nasıl bir tavır gösterdiğimiz, karşımızdakinin ihtiyaçlarını ne kadar dikkate aldığımız önemlidir.
Burada büyük işler başarmak ya da herkes tarafından hatırlanmak zorunda değiliz.
Bazen bir insanın hayatında bırakabileceğimiz en değerli iz, ona kendisini anlaşılmış hissettirmiş olmamızdır.
Bazen de gerektiğinde özür dileyebilmiş, hatamızı kabul etmiş ya da ona karşı adil davranmış olmamızdır.
Bu nedenle zamanın bıraktığı izleri düşünürken kendimize bir soru daha sorabiliriz:
Ben başkalarının hayatında nasıl izler bırakıyorum?
Bu sorunun cevabı geçmişte yaptıklarımızı değerlendirmemizi sağlayabilir.
Ama daha önemlisi, bugün nasıl davranmak istediğimiz konusunda bize yol gösterebilir.
Geçmişle Yaşamak, Geçmişte Yaşamak Değildir
İnsanın geçmişinden bütünüyle kopması mümkün değildir.
Yaşadıklarımız bizi etkiler.
Öğrendiklerimiz, ilişkilerimiz, alışkanlıklarımız ve verdiğimiz kararlar bugünkü hayatımızın oluşmasında rol oynar.
Bu anlamda geçmişimiz bizimle birlikte yaşamaya devam eder.
Ama geçmişimizin bugünümüzü etkilemesiyle bütün hayatımızı geçmişe göre yaşamamız aynı şey değildir.
Bazen insan geçmişte yaşadığı güzel günlere fazlasıyla bağlanabilir.
O günlerin bir daha geri gelmeyeceğini bilmesine rağmen bugünkü hayatını sürekli onlarla karşılaştırır.
Eskiden her şey daha güzeldi.
İnsanlar daha samimiydi.
Hayat daha kolaydı.
Ben daha mutluydum.
Belki gerçekten bazı şeyler daha güzeldi.
Ama geçmişi değerlendirirken bugün yaşadığımız sorunların etkisiyle geçmişteki güçlükleri daha az hatırlıyor da olabiliriz.
Aynı şekilde bugünkü hayatımızda güzel olan şeyleri, geçmişte yaşadıklarımız kadar önemli görmeyebiliriz.
Bu nedenle geçmişe özlem duymakla geçmişi olduğundan daha güzel görmek arasındaki farkı düşünmek gerekir.
Geçmişte çok mutlu olduğumuz bir dönem bulunabilir.
Ama bu, gelecekte yeniden mutlu olamayacağımız anlamına gelmez.
Bir ilişki bizim için çok değerli olmuş olabilir.
Ama o ilişkinin bitmesi, hayatımızda başka anlamlı ilişkiler kuramayacağımızı göstermez.
Yaşadığımız bazı deneyimlerin tekrarlanması mümkün olmayabilir.
Ama gelecekte farklı deneyimlerin bizi beklediği ihtimalini de göz ardı etmemeliyiz.
Geçmişimizi reddetmeden de geleceğe açık olabiliriz.
Güzel anılarımızı koruyabiliriz.
Kayıplarımızın üzüntüsünü taşıyabiliriz.
Yaptığımız hatalardan ders çıkarabiliriz.
Ama bütün bunların yanında yeni şeyler öğrenmeye, yeni insanlarla tanışmaya ve hayatımızı farklı biçimlerde sürdürmeye de devam edebiliriz.
Çünkü geçmişimizin olması, geleceğimizin artık yalnızca geçmişin tekrarı olacağı anlamına gelmez.
Zamanın Bıraktıklarıyla Yaşamayı Öğrenmek
Günün birinde hayatımıza dönüp baktığımızda her şeyin istediğimiz gibi gerçekleşmediğini göreceğiz.
Bazı hayallerimizi gerçekleştirmiş olacağız.
Bazılarından vazgeçmiş olacağız.
Bazı kararlarımızdan memnun kalacağız.
Bazılarını değiştirmek isteyeceğiz.
Hayatımızda kalmasını istediğimiz bazı insanlar artık yanımızda olmayacak.
Belki hiç beklemediğimiz insanlarla güçlü ilişkiler kurmuş olacağız.
Bir zamanlar büyük sorun olarak gördüğümüz bazı şeyler önemini kaybetmiş olacak.
Bugün üzerinde hiç düşünmediğimiz bazı konular ise hayatımızda önemli bir yer tutacak.
Bütün bunlar bize zamanın yalnızca bir şeyleri alıp götürmediğini de gösterebilir.
Çünkü zaman geçerken bazı şeyleri kaybederiz ama bazı şeyler de kazanırız.
Deneyim kazanırız.
Yeni bilgiler ediniriz.
Kendimizi daha iyi tanıyabiliriz.
Bazı korkularımızla baş etmeyi öğrenebiliriz.
İlişkilerimizde neye önem verdiğimizi daha açık görebiliriz.
Ama bunların hiçbirinin kendiliğinden gerçekleşeceğinin garantisi yoktur.
Bu nedenle geçen zamanın bizi nasıl değiştirdiği üzerine düşünmek önemlidir.
Yıllar geçtikçe daha mı anlayışlı oldum?
Daha mı adil davranıyorum?
Kendimi daha mı iyi tanıyorum?
Geçmişte yaptığım hatalardan ne öğrendim?
Bugün hangi davranışlarımı değiştirmek istiyorum?
Belki bu soruların hepsine olumlu cevap veremeyeceğiz.
Ama zaten amaç kendimizi her konuda gelişmiş ve başarılı görmek değildir.
Kendi hayatımıza olabildiğince gerçekçi bakabilmektir.
Çünkü insan geçmişine yalnızca başarılarıyla baktığında bazı hatalarını göremez.
Yalnızca hatalarıyla baktığında ise yaşadığı güzel şeyleri ve gösterdiği çabayı gözden kaçırabilir.
Kendimize karşı adil olabilmek için ikisini de görmemiz gerekir.
Sonuçta hiçbirimiz zamanı durduramıyoruz.
Yaşadığımız güzel bir anı istediğimiz kadar uzatamıyoruz.
Geçmişte verdiğimiz bir kararı geri alıp başka bir sonuçla değiştiremiyoruz.
Ve gelecekte neler yaşayacağımızı bütünüyle bilemiyoruz.
Ama bugün hâlâ bazı seçimler yapabiliriz.
Bir insanla ilişkimizin nasıl olmasını istediğimizi düşünebiliriz.
Uzun zamandır ertelediğimiz bir konuda harekete geçebiliriz.
Geçmişte yaptığımız bir hatanın tekrar etmemesi için davranışlarımızı değiştirebiliriz.
Öğrenmeye devam edebiliriz.
Kendimize ve başkalarına karşı daha dikkatli davranabiliriz.
Belki de zamanın değerini anlamak, sürekli ne kadar zamanımız kaldığını düşünmek değildir.
Yaşadığımız zamanın içinde ne yaptığımızı, neleri önemseyip neleri ihmal ettiğimizi fark edebilmektir.
Çünkü bir gün bugün yaşadığımız hayat da geçmişimiz olacak.
Bugün sıradan görünen bazı anları özleyeceğiz.
Şimdi önem verdiğimiz bazı şeylere başka türlü bakacağız.
Belki bugün aldığımız bir karardan memnun olacağız.
Belki de başka türlü davranmış olmayı isteyeceğiz.
Bunların hepsini önceden bilemeyiz.
Ama bugünkü hayatımızı yaşarken kendimize şu soruyu sorabiliriz:
Yıllar sonra bugüne dönüp baktığımda, yalnızca geçen zamanı mı göreceğim, yoksa o zamanın içinde gerçekten nasıl yaşadığımı da hatırlayabilecek miyim?
Belki de zamanın bıraktığı izler, yalnızca başımıza gelen olaylarda değildir.
O olaylar karşısında nasıl insanlar olduğumuzda da saklıdır.
Ve sonunda hayatımıza baktığımızda bizi en çok düşündürecek şey, kaç yıl yaşadığımızdan çok, o yıllar boyunca neleri anlayabildiğimiz, neleri değiştirebildiğimiz ve nasıl bir insan olmaya çalıştığımız olabilir.